Γλώσσα Γ΄και Δ ΄Δημοτικού

ΓΛΩΣΣΑ Γ’ ΚΑΙ Δ’ ΤΑΞΗ

                                                  Ας θυμηθούμε τα ρήματα!

Ρήματα ονομάζονται οι λέξεις που δείχνουν ότι ένα πρόσωπο ή ζώο ή πράγμα κάτι κάνει ή κάτι παθαίνει  ή ότι βρίσκεται σε μια κατάσταση:

Παραδείγματα :

Ο Γιάννης παίζει μπάσκετ.

Το μωρό κλαίει.

Η γάτα φοβάται τον σκύλο.

Η αμυγδαλιά άνθισε.

Η Μαρία έγραψε ένα γράμμα στη γιαγιά της.

Το ρήμα είναι βασικός όρος στη δομή μιας πρότασης. Άλλος όρος είναι το υποκείμενο που δείχνει για ποιον γίνεται λόγος, το οποίο μπορεί να είναι ένα πρόσωπο ή .πράγμα ή τα πρόσωπα του ρήματος ή μια δευτερεύουσα πρότασηΤο υποκείμενο το συναντάμε πάντα σε πτώση ονομαστική

1)     ΑΣΚΗΣΗ.

   .Ν α υπογραμμίσεις τα ρήματα και τα υποκείμενα στις παραπάνω προτάσεις.

Τα ρήματα έχουν διαθέσεις, δείχνουν δηλαδή ότι το υποκείμενο κάνει κάτι ή παθαίνει κάτι ή ότι βρίσκεται σε μια κατάσταση. Έχουν τέσσερις διαθέσεις :την ενεργητική, την παθητική, την μέση και την ουδέτερη.

                             ΟΙ ΔΙΑΘΕΣΕΙΣ

Τα ρήματα στην ενεργητική διάθεση δείχνουν ότι το υποκείμενο κάνει κάτι, δηλαδή ενεργεί. π.χ. Ο εργολάβος χτίζει ένα σπίτι. Τα ρήματα στην ενεργητική διάθεση χωρίζονται σε μεταβατικά και αμετάβατα .Μεταβατικά είναι τα ρήματα που έχουν αντικείμενο. Ενώ αμετάβατα είναι τα ρήματα που δεν έχουν αντικείμενο.

Το αντικείμενο το συναντάμε κυρίως σε πτώση αιτιατική, όταν ρωτάμε με τις λέξεις  ποιον ή τι. Παράδειγμα:  Ο ταχυδρόμος φέρνει τα γράμματα. Καμμιά φορά και σε γενική, όταν είναι το αντικείμενο είναι έμμεσο και ρωτάμε με τη λέξη ποιανού, ποινής παράδειγμα Ο ταχυδρόμος έφερε το γράμμα της Μαρίας.

Στην παθητική διάθεση το υποκείμενο παθαίνει κάτι .π.χ. Η γάτα φοβάται το σκύλο.

Τα ρήματα έχουν δυο φωνές, την ενεργητική και την παθητική.

Η μέση διάθεση δείχνει ότι το υποκείμενο ενεργεί και η ενέργεια γυρίζει στο ρήμα, παράδειγμα: Η Κωνσταντίνα ντύνεται.

Σ την ουδέτερη διάθεση το υποκείμενο ούτε ενεργεί ούτε δέχεται ενέργεια από άλλον παρα μόνο δείχνει ότι βρίσκεται σε μια κατάσταση.

                     ΟΙ ΦΩΝΕΣ ΤΩΝΡΗΜΑΤΩΝ

Τα ρήματα έχουν δυο φωνές την ενεργητική και την παθητική.

Στην ενεργητική φωνή τα ρήματα στο πρώτο πρόσωπο, ενικού αριθμού, της οριστικής ενεστώτα τελειώνουν σε -ω.

Ενώ στην παθητική φωνή τελειώνουν σε -μαι. Υπάρχουν ρήματα που έχουν και τις δυο φωνές κι άλλα που έχουν μια από τις δυο φωνές.

                ΟΙ ΕΓΚΛΙΣΕΙΣ ΤΩΝ ΡΗΜΑΤΩΝ

Οι εγκλήσεις των ρημάτων είναι τρεις: η οριστική ,η υποτακτική και η προστακτική.

Η οριστική δείχνει κάτι το βέβαιο, κάτι το πραγματικό, π.χ. τα σχολεία θα ανοίξουν, αύριο θα βρέξει.

 Η υποτακτική δείχνει κάτι που θέλουμε ή περιμένουμε να γίνει π. χ. να έρθει το καλοκαίρι για να πάμε διακοπές. Θέλω να παίξουμε κρυφτό.

Και η προστακτική δείχνει ότι προστάζω κάποιον ή επιθυμώ ή εύχομαι σε κάποιον.

Η οριστική έχει οχτώ αριθμούς: τον ενεστώτα, παρατατικό, αόριστο, εξακολουθητικός μέλλοντας, στιγμιαίος ή συνοπτικός, παρακείμενος ,υπερσυντέλικος και συντελεσμένος μέλλοντας. Και τρία πρόσωπα στον ενικό αριθμό και τρία πρόσωπα στον πληθυντικό αριθμό. Οι χρόνοι χωρίζονται σε παρελθοντικούς ,που είναι ο παρατατικός και ο αόριστος. Σε παροντικούς που είναι ο ενεστώτας και ο παρακείμενος και σε μελλοντικούς με τον εξακολουθητικό, στιγμιαίο ή συνοπτικό και συντελεσμένο μέλλοντα. Οι μελλοντικοί χρόνοι παίρνουν μπροστά τους το μόριο θα.

Η υποτακτική σχηματίζεται με τα μόρια να, ας και τους συνδέσμους όταν, για να, πριν, αν ,άμα και το αρνητικό μη(ν).

Η προστακτική έχει δύο πρόσωπα, το δεύτερο πρόσωπο ενικού και δεύτερο πληθυντικού.

           ΜΟΝΟΛΕΚΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΡΑΣΤΙΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ

Μονολεκτικοί ονομάζονται οι χρόνοι που σχηματίζονται από μια λέξη και περιφραστικοί είναι οι χρόνοι που σχηματίζονται από δύο ή τρεις λέξεις.

Μονολεκτικοί είναι ο ενεστώτας, ο παρατατικός και ο αόριστος.

Περιφραστικοί είναι ο εξακολουθητικός μέλλοντας, ο στιγμιαίος και ο συντελεσμένος μέλλοντας.

              ΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΤΩΝ ΡΗΜΑΤΩΝ

Οι αριθμοί των ρημάτων είναι δύο: ο ενικός αριθμός όταν το υποκείμενο του ρήματος είναι ένα δηλαδή το ρήμα απευθύνεται σε ένα πρόσωπο  και ο πληθυντικός  αριθμός όταν τα υποκείμενα του ρήματος είναι πολλά δηλαδή το ρήμα απευθύνεται σε περισσότερα από ένα πρόσωπα

                ΤΑ ΠΡΟΣΩΠΑ ΤΟΥ ΡΗΜΑΤΟΣ

Τα πρόσωπα του ρήματος είναι τρία στον ενικό αριθμό και τρία στον πληθυντικό αριθμό.

 Eνικός  αριθμός 

α’ πρόσωπο: εγώ

β΄ πρόσωπο: εσύ και

γ΄ πρόσωπο: αυτός, αυτή, αυτό

   Πληθυντικός  αριθμός:                     

  α΄πρόσωπο: εμείς                                                                                                               

  β΄πρόσωπο:εσείς                                                                                                                                        γ΄πρόσωπο: αυτοί, αυτές ,αυτά

  ΑΣΚΗΣΕΙΣ

1)Να γράψετε δίπλα σε κάθε ρήμα το χρόνο, τον αριθμό και το πρόσωπο τους:

   ΡΗΜΑ           ΧΡΟΝΟΙ                   ΑΡΙΘΜΟΙ                          ΠΡΟΣΩΠΑ

Τέντωσε:        ..................            .............................            ................................

Κοιμήθηκες:   ..................           .............................           .................................

Φοβάται:     ......................         ..............................          ..................................

Έχω ανάψει:   .........................        ..............................      ................................

Θα παίξουμε:   .......................         ...............................    ..................................

Δάνειζα:   ............................         ..................................       .................................

2)Να  γράψετε δίπλα σε κάθε ρήμα την έγκλιση που είναι:

Έφυγες:    ...................................                  να νομίζεις: ..............................

Να αθροίσεις: .................................              έψαξα: ..................................

Μαγείρεψε: ...................................               τρέχε : ................................

3)Να κλίσετε τον ενεστώτα και τον αόριστο στις τρεις εγκλίσεις, του ρήματος: εκφράζω.

          Οριστική                                Υποτακτική                           Προστακτική

Ενεστώτα          αόριστο          ενεστώτα    αόριστο           ενεστώτα       αόριστο